منابع خبری در روزنامه‌نگاری، اساس و پایه‌ی کار خبری به حساب می‌آیند. خبرنگار یا سردبیر همواره، باید از منابع خبری معتبر استفاده کنند و آن‌ها را کنترل کنند.

این منابع خبری کدام‌ها هستند؟

در یک بخش خبری یا خبرگزاری، محتوای خبرها به طور کلی از سه منبع تهیه می‌شوند:

  • رخدادها (Events)
  • خبرهای دریافتی
  • خبرهایی که به طور اختصاصی توسط خبرنگاران رسانه، تهیه و تولید می‌شوند.

رخدادها

این خبرها معمولاً دارای پیش آگهی هستند؛ به عبارت دیگر خبرنگار  و سردبیر می‌دانند که به عنوان مثال فردا قرار است دادگاه روزنامه‌نگاران برگزار یا جشنواره‌ی کن افتتاح شود؛ در نتیجه از پیش نسبت به پوشش آن اقدام می‌کنند.

به طور کلی می‌توان رخدادها را به چهار گروه اصلی تقسیم کرد:

  • اجلاس‌ها: اجلاس‌های ملی یا بین‌المللی با در نظرگیری گروه‌های متعارض، نقش‌آفرینان اصلی و مباحث و چالش‌های اساسی
  • دادگاه‌ها: با در نظرگیری دو سوی درگیر و استفاده از منابع مرتبط مانند وکیل، متهم، دادستان و افراد مرتبط
  • مسابقات و مراسم ورزشی: با در نظرگیری سرعت، عوامل و عناصر برجسته
  • تظاهرات و نمایش‌های خیابانی از پیش اعلام شده، جشنواره‌ها یا وقایع هنری: با در نظرگیری دقت، برجسته‌سازی مرتبط با واقعه و پیش‌زمینه‌های رخداد

خبرهای دریافتی

خبرهای دریافتی می‌تواند بیانیه‌های مطبوعاتی باشد یا خبرهای رسیده از منابع خبری دیگر مانند خبرگزاری‌ها که در اغلب موارد رسانه‌های بزرگ این خبرها را پرورش داده و خبرنگار براساس خبر دریافتی از خبرگزاری‌ها یا بیانیه‌های مطبوعاتی، خبر دیگری تولید می‌کند.

خبرهای تولیدی

خبرهای تولیدی، خبرهایی هستند که خبرنگار براساس یافته‌ها یا به طور اتفاقی در جریان آن‌ها قرار می‌گیرد و خود مسئولیت تهیه‌ی آن‌ها را به عهده می‌گیرد.

این خبرها به طور کلی از این منابع می‌رسند:

  • منابع شخصی: هر خبرنگاری دارای منابعی در مراکز و موسسات مختلف است که ممکن است به وی در مورد یک خبر اطلاع‌رسانی کند یا در تماس با یک مقام مسئول از وقوع یک خبر یا تصمیم مطلع شود.
  • ایده‌های گزارش و خبر: خبرنگار ممکن است نسبت به موضوعی که دارای ارزش‌های خبری است علاقه‌مند شود و در پی تحقیق و بازنمایی آن برود.

هر سرویس خبری روزانه اما با این منابع خبری سروکار دارد:

افراد

افراد مشهور، یکی از منابع خبرساز برای روزنامه‌نگاران هستند. اعمال، گفته‌ها یا واکنش‌های آن‌ها نسبت به مسایل روز، یکی از منابع خبری است که در اغلب رسانه‌ها به تیتر و سرخط اخبار بدل می‌شوند.

به عنوان نمونه:

  • اوباما به کارگیری خشونت علیه معترضان توسط دولت ایران را محکوم کرد.
  • مدونا یک کودک آفریقایی را به فرزندخواندگی پذیرفت.

روابط عمومی‌ها

کار روابط عمومی‌ها برای انتشار اخبار و اطلاعات مربوط به سازمان‌ها یا شرکت‌های متبوع یکی از منابع خبری برای کار روزانه‌ی خبرنگاران است.

به عنوان نمونه:

  • اپل اعلام کرد که آیفون چهار از هفته‌ی آینده در بازارهای اروپا عرضه خواهد شد.
  • کاخ سفید از انتشار اسناد محرمانه‌ی جنگ افغانستان شدیدا انتقاد کرد.

خبرگزاری‌ها

خبرگزاری‌های معتبر یکی از اولین منابع خبری در مورد اخبار بین‌المللی و محلی هستند، اما گاه خبرنگار ناچار می‌شود خبرهای آنها را با منابع خبری محلی نیز چک کند. مثلاً خبرگزاری آسوشیتدپرس از تهران گزارش داده است که صدها هزار نفر از مخالفان دولت در میدان آزادی گرد آمده‌اند. خبرنگار ممکن است در این مورد به خبرگزاری‌های داخلی نیز مراجعه کند یا از روزنامه‌نگاران محلی درباره‌ی جزئیات آن پرس‌وجو کند.

سایر رسانه‌ها

شبکه‌های تلویزیونی، روزنامه‌ها، رادیوها، سایت‌های خبری و حتی سایت‌های شخصی افراد مشهور ممکن است به انتشار خبرهایی بپردازند که تعقیب و پرورش آنها برای خبرنگار ضروری به نظر برسد. مثلاً شبکه‌ی پرس‌نیوز گزارش داد که ملوان‌های بازداشت شده‌ی بریتانیایی امروز آزاد شدند.

روزنامه‌نگاران

سایر روزنامه‌نگارانی که در محل وقوع حادثه هستند یا می‌توانند اطلاعاتی در اختیار خبرنگار قرار بدهند یکی از منابع قابل اطمینان برای خبرنگار هستند. به عنوان نمونه در جریان تظاهرات ضد دولتی، خبرنگار ممکن است به طور مستقیم با یک روزنامه‌نگار که در محل حضور دارد ارتباط برقرار کند و مشاهدات عینی وی را منتقل کند.

شاهدان عینی

شاهدان عینی، منبع خبری دیگری هستند که می‌توانند برای تکمیل خبر به کمک خبرنگار بیایند. مثلاً خبرنگار روی خبر انفجار در زاهدان مشغول کار است و به دو یا سه شاهد عینی دست می‌یابد که می‌توانند نسبت به واقعه‌ی مورد نظر اطلاعاتی بدهند.

منابع درونی

منابع درونی، منابعی هستند که اغلب خبرنگاران به دلیل سال‌ها کار در مراکز گوناگون به دست آورده‌اند. مثلاً خبرنگار ممکن است با یکی از دستیاران دبیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی آشنایی داشته باشد و بدون ذکر مشخصات منبع، درباره‌ی خبری مربوط به یک موضوع از وی نقل قول کند.

وبلاگ‌ها، شبکه‌های اجتماعی

وبلاگ‌ها، شبکه‌های اجتماعی، منابعی هستند که می‌توانند به خبرنگار ایده‌ی پی‌گیری خبر را بدهند یا او را به منابع دیگری برسانند که ممکن است شهروند- خبرنگاران باشند. برخی از رسانه‌ها با استفاده از این منابع به پرورش خبرها در مورد موضوعاتی که دستیابی به منابع مستقل و معتبر درباره‌ی آن‌ها تحت شرایط بحرانی بسیار سخت به نظر می‌رسد، می‌پردازند. مثلاً در جریان اعتراضات پس از دهمین انتخابات ریاست جمهوری در ایران، بسیاری از رسانه‌ها با استفاده از تویتر، یوتیوب، فیس‌بوک، وبلاگ‌ها و سایر شبکه‌های اجتماعی توانستند به برخی از اخبار و تصاویر مربوط به وقایع فوری دست یابند.

چک و چک دوباره

در بسیاری از رسانه‌ها از جمله بی‌بی‌سی قواعدی برای چک و چک دوباره و معتبر شمردن اخبار به کار برده می‌شود که مبنای کار تحریریه‌ی خبر است. به عنوان مثال قاعده‌ی دو منبع بودن خبر یکی از قواعد رایج در بسیاری از رسانه‌های معتبر ازجمله بی‌بی‌سی است. به این معنا اگر یک خبر تنها به عنوان مثال از فرانس پرس آمده باشد، تحریریه‌ی خبر یا اتاق خبر صبر می‌کند تا منبع دوم دیگری نیز این خبر را تائید کند. این منبع دوم ممکن است یک روزنامه‌نگار یا منبع معتبر دیگری باشد که خبرنگار آن را تائید می‌کند.

وظیفه‌ی یک خبرنگار در قبال هر خبری، کنترل منبع آن است. به عنوان یک اصل کلی، اعتبار هر خبری به منبع آن بازمی‌گردد. خبرنگاری که یک خبر را تنظیم یا تهیه می‌کند مسئولیت آن را به عهده دارد. بنابراین بهتر است ضمن کنترل منبع خبر، در مورد خبرهای مشکوک یا بسیار مهم آن را دوباره چک کند. مثلا ممکن است در اثر یک اشتباه هر دو خبرگزاری فرانس‌پرس و آسوشیتدپرس خبر فوری بدهند که یک انفجار عظیم در تاسیسات نظامی ایران در شمال تهران رخ داده است که ممکن است در اثر اصابت موشک باشد. خبرنگار در قبال این خبر مهم باید در جست‌وجوی منابع خبری مستقل و معتبر برآید. مثلا در طی تماس با چند خبرنگار محلی دریابد که انفجار در واقع در مخزن نفت رخ داده است و دلیل آن نیز ربطی به حمله‌ی نظامی نداشته است.

چک دوباره برای رسانه‌های بزرگ، اغلب آنها را از پیامدهای تکذیب خبر یا اشتباهاتی می‌رهاند که لاجرم در کار خبررسانی پیش می‌آید. در مواردی که خبرهای متناقض درباره‌ی یک واقعه وجود داشته باشد و  اطلاع‌رسانی فوری درباره‌ی این امر ضروری به نظر برسد، خبرنگار می‌تواند هر دو این روایت‌ها را ذکر کند. یعنی با اشاره به خبر دو خبرگزاری تاکید کند که فلان منبع خبری معتبر در تهران روایت متفاوتی دارد یا مثلاً شبکه‌ی خبری پرس‌نیوز روایت دیگری دارد.

نوشته شده در تاریخ شنبه 11 دی 1389    | توسط: Mehdi    | طبقه بندی: آشنایی با حرفه‌ی روزنامه‌نگاری(مقدماتی)،     | نظرات()